7 . رسيدن به كشف و شهود و توحيد . شرايط تفسير باطنى برخى از دانشمندان براى پذيرش تفسير باطنى شرايطى پيشنهاد كرده‌اند كه عبارتند از : 1 . تفسير ، منافاتى با نظم ظاهرى قرآن نداشته باشد . 2 . دليل شرعى از قرآن و روايات كه آن تفسير را تاييد كند براى آن وجود داشته باشد . 3 . معارض شرعى يا عقلى نداشته باشد . 4 . ادعا نكند كه تنها تفسير حق همين است . « 1 » البته ! آنچه تاكنون به عنوان تفاسير عرفانى و رمزى ارائه شده است ، فاقد شرايط فوق است و به « تفسير به رأى » نزديك‌تر است . از پيشگامان و مشايخ اين طايفه ، « ابن عربى » است ، نام او ابو بكر محى الدين ، محمد بن على حاتمى طائى اندلسى است و در سال 560 ق در مرسيه ( اندلس ) متولد شد و پس از مسافرت‌هاى زيادى به كشورهاى مختلف ؛ از جمله شام ، مصر ، مكه و . . . در دمشق مستقر گرديد و در سال 639 ق وفات يافت و در همانجا دفن شد . نمونه‌اى از تفسير رمزى « محى الدين عربى » در تفسير آيهء فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ مىگويد : بايد نفس و روانت را چون « هيولى » و « مادهء اولى » براى قبول نمودن تمام الوان و اشكال اعتقادات آماده نمايى ، چرا كه خداوند وسيع‌تر از آن است كه در اعتقاد خاصى گنجانده شود و مصور گردد ، زيرا خود مىفرمايد : فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ ، خداوند مكان خاصى را بيان نكرده و مىفرمايد : همه وجه خدايند و وجه شىء حقيقت او است . از اين جا بر تو معلوم شود كه به هر جانبى روى گرداننده شود ، خداوند وجود دارد و كلمهء « ثمّ » در آيه نيامده ، مگر براى اشاره به همان اعتقادات مخالف . پس همهء انديشه‌ها مصيب هستند و مطابق با واقع و همهء اجتهادها و

--> ( 1 ) بكرى امين ، التعبير الفنى فى القرآن . به نقل از : مناهج التفسير ، دكتر حسين صغير / 111 .